ESARET Mİ, ÖZGÜRLÜK MÜ?: MEDYA

Günümüzün yoğun koşturmacasında sürekli yetişmeye çalıştığımız hayatımızın yönünü değiştiren, bu hız akışının en büyük mimarı medya ile yeniden tanışalım istiyorum.

Sizce var olan üzerinden mi, yoksa var olması istenilen üzerinden mi yol alıyoruz dersiniz?

Medya ve sosyal medya ortaya çıktığından beri gözlemlenebilecek en değerli ölçek,kimler tarafından hangi amaçla kullanıldığı olmuştur. Peki ya daha korkunç bir yanını ortaya çıkarmak istersek bu ne olurdu dersiniz?

Aslında araştırmalar ve akademik çalışmalar gösteriyor ki, bu sorunun tek ve düz bir cevabı yok. Medya ve iletişim sosyolojisi alanında yapılan ampirik araştırmalar; bireylerin haber tüketim alışkanlıklarının, algı yönetiminden etkilenme oranlarının ve eleştirel süzgeçten geçirme kapasitelerinin; yaş,eğitim seviyesi, sosyoekonomik arka plan ve demografik değişkenlere göre keskin biçimde farklılık gösterdiğini ortaya koyuyor. Veriler, bilgiye erişim kolaylaştıkça toplumsal katmanların bir kısmının derinlemesine araştırmadan uzaklaşıp “sunulanı tüketen” pasif birer alıcıya dönüştüğünü, belirli demografik gruplarda ise bu dijital kuşatmanın manipülasyon kalkanını tamamen devre dışı bıraktığını net bir şekilde belgeliyor. Farklı yaş grupları, eğitim seviyesi, toplum ve benzeri değişkenler de göz önünde bulundurulduğunda, sonuçların ele alınan kategoriler içinde ne kadar değişken tablolar doğurduğunu bu veriler ışığında kolaylıkla görebilirsiniz.

Dünya genelinde medya ve iletişim üzerine yürütülen kapsamlı araştırmalar da tam olarak bu tabloyu doğruluyor. UNESCO ve uluslararası medya araştırma enstitülerinin raporları, yalnızca sosyal medyanın değil; televizyondan yazılı basına kadar tüm geleneksel ve dijital medya mecralarının oluşturduğu devasa bilgi ekosisteminin küresel ölçekte benzer bir zihinsel kuşatma yarattığını gösteriyor. Bireyler artık habere doğrudan arama motorları ya da tarafsız kaynaklar üzerinden ulaşmak yerine, hem ana akım medyanın tektipleştirilmiş yayın akışına hem de sosyal medyanın algoritmik süzgecine teslim olmuş durumda. İnsanlar bilgiyi aramıyor; televizyon ekranlarından ve dijital akışlardan önlerine sunulan hazır, filtrelenmiş içeriği tüketmeyi seçiyor.

Uluslararası akademik merkezlerde yapılan kutuplaşma ve enformasyon akışı çalışmaları ise bu pasif tüketimin boyutunu gözler önüne seriyor: Medya yapıları, kitleleri tek bir merkezden besleyerek ortak bir konfor alanına hapsediyor ve dış dünyadaki farklı gerçekliklere karşı görünmez bir körlük yaratıyor. Dünya çapında ekran karşısında geçirilen günlük süreler rekor seviyelere ulaşırken; derinlemesine okuma,olayları farklı kaynaklardan doğrulama ve sorgulama oranlarının küresel çapta düşüş göstermesi, medyanın bizi haberdar etmekten ziyade kendi çizdiği sınırlar içine hapsettiğinin en somut kanıtı. Bilgi çağında, kaynaklar çoğalırken zihinsel esaret de maalesef derinleşiyor.

Sonuç olarak, yönettiğinizi sandığınız sosyal medya hesaplarınızdan her gün takip ettiğiniz geleneksel medya mecralarına kadar karşımızdaki tablo, buzdağının yalnızca görünen yüzüdür. Aksettirilen her durumun iddia edildiği gibi olmadığını, belirli algıları manipüle etmek veya kamusal gündemi değiştirmek amacıyla kitlesel reflekslerin yönlendirilebildiğini göz ardı etmemek gerekir.

Enformasyon akışını süzgeçten geçirmeden,sunulan her veriyi mutlak gerçeklik olarak kabul eden kitlelerin bir süre sonra eleştirel düşünce yetilerini yitirmesi kaçınılmazdır. Bilgi kirliliği ve sistematik yönlendirmeler karşısında sorgulama mekanizmalarını canlı tutmak, entelektüel ve zihinsel özgürlüğün en temel şartıdır.

Şeyma MUSLU

Yazar | Stratejist | Analist